Fazla Mesai Ücreti ve Serbest Zaman İzni Hesaplama

Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır?

1. 2025 yılı itibarıyla 4857 sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesine göre, işçinin haftalık normal çalışma süresi 45 saattir.
   Ancak işçi ve işveren arasında yapılan sözleşmede haftalık çalışma süresi 45 saatin altında (örneğin 40 saat) olarak belirlenmişse, bu durumda:

   • 40 ile 45 saat arasındaki çalışmalar → “Fazla sürelerle çalışma” olarak,

   • 45 saatin üzerindeki çalışmalar → “Fazla mesai” olarak adlandırılır.

2. Fazla mesai ücreti oranları:

   • Fazla mesai yapan işçiye, her bir fazla çalışma saati için normal saatlik ücretinin %50 fazlası, yani 1,5 katı ücret ödenir.

   • Fazla sürelerle çalışan işçiye ise, her bir fazla süre saati için normal saatlik ücretinin %25 fazlası, yani 1,25 katı ücret ödenir.

   Örneğin; saatlik brüt ücreti 200 TL olan bir işçinin:

   • 1 saatlik fazla mesai ücreti → 200 × 1,5 = 300 TL

   • 1 saatlik fazla sürelerle çalışma ücreti → 200 × 1,25 = 250 TL olacaktır.

3. İşçi isterse ücret yerine serbest zaman kullanabilir.
   Fazla çalışma yapan işçi, talebi halinde:

   • Her 1 saat fazla mesai için 1 saat 30 dakika,

   • Her 1 saat fazla sürelerle çalışma için 1 saat 15 dakika
     serbest zaman kullanma hakkına sahiptir.
     Bu süreler, işverenle mutabakat sağlanarak 6 ay içinde kullandırılmalıdır.

4. Fazla mesai alacakları geçmiş yıllara ait olabilir.
   Bu nedenle, işçinin fazla mesai ücretleri hesaplanırken her dönemdeki dönemin brüt ücreti esas alınmalıdır.
   Yani sadece işçinin son aldığı ücret üzerinden hesaplama yapmak hatalı sonuçlar doğurur.
   Her yıla ait fazla mesai alacağı, o yılki brüt ücret üzerinden ayrı ayrı hesaplanmalıdır.

5. Fazla mesai ücretinin hesaplanması formülü şu şekildedir:

   ???? (Brüt ücret ÷ 225) × 1,5 × Fazla mesai saati = Fazla mesai alacağı
   (Not: 225, haftalık 45 saat × 4,5 hafta üzerinden aylık ortalama çalışma saatidir.)

   Örnek:
   Aylık brüt ücreti 20.000 TL olan bir işçi, ayda 10 saat fazla mesai yapmışsa:

   • Saatlik brüt ücret = 20.000 ÷ 225 = 88,88 TL

   • Fazla mesai ücreti = 88,88 × 1,5 × 10 = 1.333,20 TL

   • Bu tutardan %0,759 damga vergisi ve gelir vergisi kesildikten sonra kalan tutar net fazla mesai alacağıdır.

6. Yasal sınır:
   Fazla mesai süresi, bir yılda 270 saati geçemez.
   Bu sınırın üzerindeki çalışmalar, iş sağlığı ve güvenliği açısından kanuna aykırıdır ve işveren açısından idari yaptırım gerektirir.